Speculoos, chocolade, kerststronken: als we niet opletten stappen we na het feestseizoen het nieuwe jaar een paar kilo zwaarder in. Éen van de redenen dat suiker moeilijk weg te denken is uit ons dagelijks voedingspatroon, is dat het eten van suiker een sociale aangelegenheid is.

Heb je een slechte dag? Ben je wat moe of is er iets te vieren? Eet wat suikers.

Suiker is 'heerlijk' en vormt een troost in slechte periodes. Vooral als in de buitenwereld de tijden steeds turbulenter worden, als we onder tijdsdruk staan of als we ons eens niet lekker voelen. Voor velen onder ons is het moeilijk om weg te komen van suiker. We worden er dagelijks mee geconfronteerd en worden aangemoedigd om suiker te eten.


In vorige artikels deelde ik informatie over het Ketodieet en gaf ik een overzicht van 'Ketovriendelijke voeding'. Daarnaast toonde het vorige artikel aan dat we beter 'Stoppen met het tellen van calorieën' en bespraken we de effecten van de suikerconsumptie binnen de maatschappij.

In dit artikel besteed ik aandacht aan 'suiker', de geschiedenis en de kracht ervan. Daarnaast bespreken we het effect van suiker op onze voedingsinname en de mogelijke gevolgen ervan voor onze gezondheid.

Suiker

Suikers zijn de eenvoudigste vorm van koolhydraten. Ze komen voor in natuurlijke vormen, zoals lactose (melksuiker) en fructose (vruchtensuiker), en in geraffineerde vormen zoals sucrose (tafelsuiker).

Lichamelijke effecten

Wanneer voeding veel suiker bevat, en de bloedsuikerspiegel dus razendsnel stijgt na de inname ervan, scheidt de alvleesklier 'insuline' af, zoals in 'Stop met het tellen van calorieën' besproken. Het gevolg daarvan is dat de bloedsuikerspiegel daalt in gelijke mate waarin hij even ervoor is gestegen.

'Bloedsuikerspiegel na het eten van koolhydraten'

Hoe sneller de bloedsuikerspiegel daarbij daalt, hoe intenser het gevoel van suikertekort dat in de hersenen ontstaat. Deze daling wordt merkbaar door een indringend gevoel van honger.

Koolhydraten die snel worden afgebroken tijdens de spijsvertering en hun glucose snel afgeven in de bloedbaan hebben een hoge glycemische index, terwijl koolhydraten die langzaam afbreken en hun glucose geleidelijk aan het bloed afgeven een lage glycemische index hebben.

Hoeveel calorieën je wil eten is dus sterk verbonden met hoeveel insuline er geproduceerd wordt in het lichaam als reactie op koolhydraatinname. De opname van koolhydraten zorgt voor een verhoogd insulineniveau waardoor de honger al snel terug opduikt. Bij de opname van vet geldt juist het tegenovergestelde principe. Vet zorgt ervoor dat het lichaam beter verzadigd is, en de nood naar voeding dus een stuk lager is.

We weten dat glucose een belangrijke invloed heeft op zowel de algemene gezondheid alsook het lichaamsgewicht. Een stabiele bloedsuikerspiegel stimuleert als het ware de gezondheid, en helpt bij gewichtsverlies. Hoe hoger de glycemische index en dus de insulinewaarden, hoe minder vet er zal verbrand worden en hoe moeilijker het dus is om af te vallen. De vetverbranding kan door een onstabiel insulineniveau namelijk volledig geblokeerd worden, zodat afslanken onmogelijk wordt.


Daarnaast zorgt suiker ook voor de afscheiding van dopamine, een activerende neurotransmitter die signalen geeft aan ons lichaam. Als gevolg hiervan neemt onze drang naar suiker toe. Ook het gelukshormoon serotonine wordt overactief na de inname van suiker, tot er uiteindelijk een tekort ontstaat met als gevolg: onrust, slaapstoornissen, pijn, spierkrampen en vermoeidheid. [1]

Omwille van bovenbeschreven redenen, wordt suiker vaak vergeleken met drugs. Drugs, evenals suiker, verhoogt de afgifte van dopamine, waardoor het beide een verslavende eigenschap heeft.

Pharmacy background on white. Pills. Medicine and healthy. Close up of capsules. Different kind of medicines. Pharmaceutical medicament, cure in container for health. Pharmacy theme, capsule pills with medicine antibiotic in packages.
Photo by Adam Nieścioruk / Unsplash

Wanneer we suiker eten, vindt er een onnatuurlijke activering plaats van de fysiologische gelukshormonen endorfine en endocannabinoïde. Hierdoor verliest het lichaam zijn natuurlijke balans. Ook dit kan ernstige symptomen veroorzaken zoals uitputting, innerlijke onrust, angsten, nachtmerries, pijn, paniek- en eetaanvallen.

Ondanks deze ernstige 'bijwerkingen' valt het veel mensen zwaar om suiker gewoon van het menu te schrappen. Ze ontwikkelen zelfs echte ontwenningsverschijnselen als hun lichaam geen zoetigheid meer krijgt, zoals ook te lezen in het artikel 'De Ketogriep'.

sleepy.
Photo by Yuris Alhumaydy / Unsplash

Suiker bevat geen enkele vitamine en geen -voor het lichaam noodzakelijke- mineralen. Om die reden noemt men suiker wel 'leeg'. Toch maakt suiker gelukkig en geldt hij als een heerlijk middel tegen stress en frustratie.

Drang naar zoet

De intense drang naar zoet krijgt ieder mens vanaf de geboorte mee. We hoeven die niet aan te leren, hij zit genetisch verankerd in ons biologische programma. Baby's over de hele wereld houden van zoet vanaf de eerste slok moedermelk. Door de melksuiker (lactose) smaakt ook moedermelk wat zoet. Zuur, heel zout of zelfs bitter weigeren pasgeborenen echter.

baby minimal white background cake smash
Photo by Henley Design Studio / Unsplash

Nochtans hebben we doorheen de geschiedenis niet altijd suiker tot onze beschikking gehad. Laten we eerst eens gaan kijken naar de geschiedenis van suiker.

Geschiedenis

Antropologen gaan er aan de hand van gebitsanalyses van uit dat onze voorouders, de al rechtop lopende 'Australopithecus' (3-4 miljoen jaar geleden), zich gevarieerder voedden dan andere mensapen. Op het menu stonden bladeren, wortels, noten, planten, bessen, insecten en vlees.

'Australopithecus'

Het voedselaanbod werd nog gevarieerder zo'n 45.000 jaar geleden. In die tijd was men in staat om op grote zoogdieren zoals bizons, wilde paarden, mammoeten, rendieren en wilde zwijnen te jagen. Het menu werd aangevuld met bessen, noten en andere plantaardige producten.


Voordat suiker echter een industrieel product werd, moest men eerst leren hoe men de zoetigheid uit bepaalde planten kon halen. Reeds 15.000 jaar geleden gebruikte men hiertoe suikerriet. Als men op het riet kauwde, kwam er suiker vrij. Voor mensen die de hele dag lichamelijke topprestaties moesten leveren was dit de optimale energieleverancier voor tussendoor. Suiker diende als snel beschikbare brandstof voor de spieren en leverde een essentiële voorsprong tijdens de jacht.


Zo'n 8.000 jaar geleden veranderde het menselijke menu duidelijk omdat de jacht langzaam werd verdrongen door de landbouw. In het huidige Mexico bijvoorbeeld, kweekte de Homo Sapiens in die tijd al maïs, een zetmeelhoudende graansoort. Ongeveer 7.000 jaar geleden verrijkten wilde granen maar ook melk en melkproducten de voedingswereld.  

This was a project for our magazine called Cooklife. We had a chance to discover Turkey’s eastern parts, sleep under the stars, wake up over the clouds. Life over 2000 meters.
Photo by Doruk Yemenici / Unsplash

In die tijd kon men ook zoetigheid bekomen door fruitbomen te planten en/of bijen te houden. De hoeveelheden bleven echter nog zeer overzichtelijk en daarmee buitengewoon kostbaar. In het oude Egypte bijvoorbeeld, was een kruik honing net zoveel waard als een os.


Dat veranderde echter, want door de industrialisatie vanaf eind de 19de eeuw, kon men alle denkbare voedingsmiddelen in grote hoeveelheden produceren, ook de zoete. Aan de individuele zelfvoorziening kwam dus grotendeels een eind.

Above London
Photo by Alexander Sinn / Unsplash

Tegenwoordig zit suiker in vrijwel ieder industrieel geproduceerd, overdadig bewerkt voedingsmiddel, en dat maakt het leven voor de consument moeilijk, maar het leverde de levensmiddelenbranche een kolossale groei op. Tragisch hierbij is dat wij al lang de controle over onze suikerconsumptie zijn verloren. Dat ligt echter niet uitzonderlijk aan een ongeremde drang naar eten of een gebrek aan discipline, maar ook aan het feit dat ongeveer 50 - 60 % van alle industrieel geproduceerde voedingsmiddelen, suiker bevatten, zoals de Amerikaanse antropologe Sydney W. Mintz liet weten.

'Met het industriële aanbod dat vrijwel uitsluitend uit zoetigheden en snacks bestaat, is evenwichtige voeding praktisch onmogelijk.'

Veel overdadig bewerkte kant-en-klare levensmiddelen bevatten gewoon absurde hoeveelheden suiker. Suiker wordt, net als grotere hoeveelheden zout, meestal gebruikt om flauwe of smaakneutrale basisingrediënten smaak te geven.


In tijden waarin voedselbronnen extreem schaars waren en afhankelijk van het seizoenaanbod, bood de voorkeur voor levensmiddelen met een hogere energiedichtheid (zoals rijpe vruchten of honing) een cruciaal overlevingsvoordeel. Hetzelfde gold overigens ook voor vet, dat al in kleine hoeveelheden veel energie en vitale stoffen leverde en tegelijkertijd een belangrijke smaakmaker was.

In onze maatschappij is de mix van zoet en vet nog steeds heel geschikt om bij het eten alle remmingen te laten varen en toe te tasten. Dat weten we uit eigen ervaring. In tijden van honger was deze mix zeker nuttig. In onze tijd, waarin we echter op ieder moment kunnen eten en bovendien een groot deel van de dag zittend doorbrengen, is deze mix echter fataal. Hij maakt dik en, zoals uit studies blijkt, ook ziek.

We were on a medical mission for spine surgery in Monterrey, México. Our team took care of more than 60 patients all over Mexico with a group of volunteers including doctors, nurses, admin team, and more…
Photo by Luis Melendez / Unsplash

Anders dan lang werd beweerd, is niet de aversie tegen sport en allerlei vormen van bewegen de belangrijkste oorzaak van de wereldwijde zwaarlijvigheidsepidemie. Bewegen is weliswaar gezond en cruciaal om langer en gezonder te leven, maar suiker is verantwoordelijk voor de onstilbare honger en het verlies van remmingen bij het eten.

De kracht van suiker

Veel minder bekend dan de geschiedenis van suiker is het intensieve onderzoek dat wetenschappers hebben gevoerd naar de aantrekkelijkheid ervan en naar de biologische en psychologische aspecten van de vraag waarom wij suiker zo onweerstaanbaar vinden.

Bite of a Doughnut
Photo by Thomas Kelley / Unsplash

Ons lichaam is ingesteld op zoetigheden. De hersenen zijn als het ware aangewezen op suiker. Toch heeft honger die wordt veroorzaakt door te veel suiker in het bloed niets te maken met het energiegehalte van de eerder geconsumeerde maaltijd.

Het verzadigingsgevoel na een maaltijd hangt niet samen met de geconsumeerde calorieën maar met de samenstelling van de maaltijd. Hoe meer suiker en zetmeel in de voeding, hoe sneller we weer honger krijgen. Ook als de reserves eigenlijk goed gevuld zijn.

Eten in de auto, lopend, achter het bureau of tijdens het werk is heel normaal. Eten als bezigheid is daardoor ongeloofelijk overheersend geworden. Het fenomeen 'overeten' is bijna alledaags. En de aandrijfmotor voor dat alles is suiker.


Tegenwoordig hoeven we niet te lijden aan een eetstoornis of het gevoel te hebben dat we 'weinig suiker' binnenkrijgen om voortdurend in de verleiding te komen en iets in de mond te steken. Levensmiddelen liggen voor het grijpen in enorm veel winkels, supermarkten en snackbars.

This is an aerial shot of the groceries section of the Fred Meyer superstore in Redmond, WA. I took this picture while on vacation in the Pacific northwest. I had seen a similar picture of a Fred Meyer store in Portland, OR and hear that this store had a publicly accessible vantage for taking an aerial photograph. I took the shot in HDR mode and used Photomatix to produce the finished image.
Photo by Peter Bond / Unsplash

Met overdadig bewerkte levensmiddelen stimuleert de suiker- en zoetwarenindustrie onze drang naar zoet. Aan veel kant-en-klare maaltijden worden niet alleen specerijen zoals suiker en zout toegevoegd, maar ook veel aromastoffen. Daarnaast wordt suiker vaak toegevoegd aan producten waarbij we het eigenlijk niet verwachten. Denk bijvoorbeeld aan mayonaise, chips of pasta. Dit is een goede indicatie om de kracht van suiker te gaan beoordelen.

Het aantal wereldwijd beschikbare kant-en-klare producten stijgt voortdurend, want een natuurlijke smaak heeft vrijwel geen kans tegen kunstmatige aroma's. De oorzaak hiervan lijkt mij niet alleen te liggen bij de zoetwarenindustrie, maar bij de totale voedingsmiddelenindustrie die er alles aan doet om goedkoop, industrieel vormgegeven voedsel met grote hoeveelheden suiker, zout en vet aan de man te brengen.


Zoetigheid wordt ook vaak gebruikt als beloning of kalmering (bij kinderen). Als een kind zich pijn doet bijvoorbeeld, of een goed cijfer behaalt, krijgt het zoetigheid.


De combinatie van onze biologische reacties, het verslavende effect van suiker, en de gemaakte propaganda, zorgde voor een grote verandering in ons voedingspatroon.

Friends eating lunch in diner
Photo by Dan Gold / Unsplash

Deskundigen waarschuwen vooral voor suiker als een van de gevaarlijkste gifstoffen van onze tijd. Tegelijkertijd is de suikerconsumptie drastisch gestegen. De laatste 50 jaar is de suikerconsumptie wereldwijd namelijk verdrievoudigd. In Nederland en België wordt gemiddeld 95 gram suiker per persoon per dag gegeten, dat komt neer op iets minder dan 35 kilo per jaar. Amerikanen doen nog slechter: zij consumeren gemiddeld 58 kilo per jaar - waarvan het meeste verborgen zit in overdadig bewerkte levensmiddelen.


Toen onze voorouders nog de hele dag op hun benen stonden en zich in het zweet werkten om voedsel te bemachtigen voor zichzelf en hun clans, zorgde suiker in ieder geval ook voor de benodigde energiereserves. Omdat onze wereld en daarmee ook onze voedingswereld sindsdien radicaal is veranderd, maar de menselijke stofwisseling nog altijd net zo werkt als in de oertijd, hebben we tegenwoordig een belangrijk probleem.

Waarom suiker écht slecht is

De extreme overproductie van levensmiddelen is een teken van de materieel welvarende levensstijl, maar leidt ook tot dodelijke ziektes zoals Diabetes en Alzheimer en andere neurodegeneratieve ziektes.

Recente studies tonen aan dat suiker in de mate waarin hij ons tegenwoordig 24 uur per dag ter beschikking staat, niet alleen dik, vermoeid en slap maakt maar ook dat suiker extreem schadelijk is voor de celstofwisseling en spijsvertering. Op termijn verandert hij de hersenstofwisseling zo dat de zoete stof een verslavingsmiddel wordt en de drang naar steeds meer suiker stimuleert.

🎀Princess Candy🎀
Photo by frankie cordoba / Unsplash

Als zoetigheid voor onze voorouders uit de steentijd al een teken was dat het om iets fijns, goeds, en energierijk ging, waarom is het dan toch zo gevaarlijk? Is het alleen zijn verleidelijke smaak waardoor we steeds meer zin krijgen in meer? Of zijn het de nadelige calorieën?

Het laatste kunnen we overtuigend met 'nee' beantwoorden.

1 gram suiker levert slechts 4 calorieën, vet ruim 9 calorieën.

Rich Cohen, auteur voor 'National Geographic' schrijft hetvolgende:

"Het lijkt alsof ik, elke keer wanneer ik onderzoek doe naar ziektebeelden en de oorzaak ervan, ik de weg vind naar suiker."

Voor de eigen gezondheid moet het volgende voor ieder van ons dus duidelijk zijn:

  • Te veel suiker leidt tot zwaarlijvigheid en een hoge bloeddruk.
  • Een theelepel suiker leidt al tot een stijging van de bloedsuikerspiegel.
  • Suiker verzuurt het lichaam.
  • Suiker veroorzaakt oxidatieve stress.
  • Suiker stimuleert het ontstaan van ontstekingen.
  • Brood, pasta en aardappelen zijn niets anders dan 'gecomprimeerde' suikers. Ze belasten het insulinesysteem uiteindelijk op dezelfde manier als kristalsuiker.

Hierna bespreek ik de mogelijke gevolgen van suiker.

Toename in gewicht

Wanneer we suiker eten, krijgt ons lichaam een signaal dat het er steeds meer nodig heeft. We worden gelukkig van suiker en de inname ervan heeft bovendien een effect op onze bloedsuikerspiegel. Kort na de inname van suiker krijgen we opnieuw honger.

Suiker zorgt er dus voor dat de hersenen in de war gestuurd worden. Ondanks het feit dat suiker veel energie bevat, zorgt de inname ervan niet voor een verzadigd gevoel. Hierdoor hebben we snel de neiging om te veel (suiker) te eten en hiermee stijgt de kans op overeten in het algemeen. Dit kan leiden tot een toename in gewicht.

Photo by Siora Photography / Unsplash

Wanneer men vet eet geldt het tegenovergestelde principe. Vet zorgt ervoor dat onze hersenen signalen afgeven om te stoppen met eten. Dit voorkomt dat men zwaarlijvig wordt en verbetert de stofwisseling.

Het mag gezegd: de combinatie van suiker en vet is zeker niet aan te raden. Het Ketodieet doelt dan ook op het verhogen van de vetinname en het sterk beperken van de koolhydraat- (of suiker) inname.

Verhoogd risico op hart- en vaatziekten

In 1960 financieerde de suikerindustrie een onderzoek dat hart- en vaatziekten aan vet en cholesterol koppelde terwijl het bewijs werd geleverd dat suiker de echte 'moordenaar' was.

Allereerst wordt de bloeddruk verhoogd door de inname van suiker. Bovendien zorgt suiker voor een verhoogde kans op ontstekingen, wat ook een effect kan hebben op onze hartfunctie. Daarnaast kan suiker leiden tot obesitas. Dit kan op zijn beurt zorgen voor een hogere bloeddruk, een hoger cholesterolgehalte en dus een grotere kans op diabetes. Hierdoor neemt de kans op hart- en vaatziekten toe.

Verhoogde kans op huiduitslag

Het eten van suiker bevordert het ontstaan van ontstekingen in het lichaam en dat geldt zeker ook voor de huid.

Wanneer je veel last hebt van acne, eczeem of een vette huid dan zou dit veroorzaakt kunnen worden door suiker. Sommige mensen merken dat, wanneer ze suiker elimineren uit hun dieet, hun huid aanzienlijke verbeteringen vertoont.

Risico op 'diabetes type 2'

De oorzaak van diabetes 'type 1' is niet gerelateerd aan suikerrijke voeding. Bij 'type 2' kan dit wel de oorzaak zijn. Wie veel suiker eet (of drinkt) vergroot namelijk de kans op overgewicht en/of insulineresistentie. Dit kan op zijn beurt leiden tot diabetes 'type 2'.

Mensen met diabetes 'type 2', ook wel suikerziekte genoemd, zijn minder gevoelig voor insuline en maken minder insuline aan. De lichaamscellen worden als het ware ongevoelig voor insuline. Nochtans is insuline een belangrijk hormoon bij het onder controle houden van de bloedsuikerspiegel.

Door de insulineresistentie bij mensen met diabetes 'type 2', nemen de cellen minder bloedsuikers op. Als gevolg hiervan stijgt de bloedsuikerspiegel waardoor de alvleesklier een lastige taak heeft. De alvleesklier kan op termijn uitgeput raken en te weinig insuline aanmaken.

Uit onderzoek blijkt ook dat het drinken van suikerrijke dranken het risico op diabetes 'type 2' met 20 % kan vergroten. Het risico zou zelfs al vergroot zijn bij het drinken van 1 blikje frisdrank per dag. Daarnaast is het risico op diabetes 'type 2' ook groter wanneer er weinig aan beweging wordt gedaan of bij ouderen. [2]

Verhoogd risico op kanker

Onderzoek toont aan dat kankercellen worden gevoed door suiker. Suiker kan er als het ware voor zorgen dat tumoren sneller groeien, en agressievere vormen aannemen. 'Een suikervrij of suikerarm dieet is voor een kankerpatiënt dus geen overbodige luxe', zegt professor Johan Thevelein. [3] [4]

Verhoogde kans op depressie

We weten dat suikerconsumptie kan leiden tot vermoeidheid, prikkelbaarheid, duizeligheid, slapeloosheid en spijsverteringsstoornissen. Daarnaast is suiker ook betrokken bij angst, depressie en vermoeidheid. [5]

Negatief effect op het energieniveau

Insulinepieken en dalen veroorzaken verschillen in het energieniveau. Dit betekent dat het lichaam kort na de inname van suiker, veel energie krijgt. Even later, door de snelle daling van de bloedsuikerspiegel, is er heel wat minder energie. Daarnaast stijgt de hunkering naar suiker opnieuw en is er een disbalans te merken in het energieniveau.

Negatief effect op de lever

De lever verwerkt suiker op verschillende manieren. Fructose wordt door de lever omgezet naar brandstof voor het lichaam, terwijl glucose tijdelijk kan worden opgeslagen als glycogeen, om er later energie uit te kunnen halen.

Onze lever kan echter maar een beperkte hoeveelheid suiker omzetten in energie. Wanneer we er dus te veel van eten, wordt een deel opgeslagen als vet. Dan wordt er ook wel gesproken over leververvetting. Als gevolg van deze vetopslag, wordt ons lichaam minder gevoelig voor insuline, waardoor de bloedsuikerspiegel stijgt. Dit kan leiden tot diabetes type 2, en heeft een ongezond effect op de lever.

Zo blijkt uit onderzoek dat leverschade afneemt (over een periode van 2 maand) met 6 % bij jongeren met leververvetting die geen toegevoegde suikers meer innemen. Leververvetting lijkt niet alleen een probleem onder volwassenen, maar kan al op jonge leeftijd voorkomen. Patiënten met leververvetting krijgen dan ook vaak de tip om hun suikerinname te verminderen. [6]

Verlaagde levensverwachting

Nu we weten welke negatieve effecten suiker heeft op onze mentale en lichamelijke gezondheid, is het niet onlogisch dat een (te) hoge suikerconsumptie kan zorgen voor een verlaagde levensverwachting.

Besluit

Suiker, die in de loop van de menselijke evolutiegeschiedenis een belangrijke en vooral zeldzame energiebron was, is tegenwoordig een goedkoop, altijd beschikbaar en tevens onbeperkt houdbaar basislevensmiddel geworden, hoewel het eigenlijk alleen een genotmiddel is.

Ik heb in verschillende artikels 'vet' als gezond bestempeld. Echter: in de aanwezigheid van suiker, is vetrijke voeding slechter dan in de afwezigheid van suiker. Er is dus één situatie waarbij vet niet gezond is, en dat is: wanneer je nog (steeds) suiker eet!

Wanneer we suiker eten, krijgt ons lichaam verschillende signalen. We krijgen meer honger en gaan sneller grijpen naar ongezonde en/of suikerrijke voeding. Daarnaast verhindert de inname van suiker het lichaam om vet te verbranden. Het is dan ook een grote misvatting dat een vetrijk dieet, zoals het Ketodieet, automatisch gezond is. Belangrijker nog is om de suikerconsumptie sterk te verminderen. Alleen dan kan een vetrijk dieet bijdragen tot het verliezen van lichaamsvet en een gezondere levensstijl in het algemeen.

Ondanks het feit dat we via allerlei wegen worden aangemoedigd om suiker te eten, bepalen wij uiteindelijk zelf welke soort voedingsmiddelen we kiezen. Daarvoor moeten we leren vertrouwen op ons gevoel en continu aan reflectie doen, eerder dan het zomaar aanvaarden van wat is, en wat ons aangeboden wordt. Ik hoop dat deze blog jullie daarbij kan helpen.

Bronnen

Boeken

  • 'Zout, Suiker, Vet': hoe de voedselindustrie ons in zijn greep houdt, Michael Moss (2013).
  • 'Zeg nee tegen suiker': de gevaren van geraffineerde suikers voor uw gezondheid, Dr. Med. Kurt Mosetter, Thosten Probost, Dr. Wolfgang A. Simon, Anna Cavelius (2018).

Webpagina's